Niewiele jest w akwarystyce bardziej kontrowersyjnych tematów, niż dyskusja na temat  sposobu filtrowania wody.

Filtr powinien filtrować, oczywiście wodę w akwarium, w celu zachowania jej czystości. Z filtra wypływa oczyszczona woda, która wprowadza cała  wodę w akwarium w ruch. Spełnia to kilka dodatkowych korzystnych funkcji, min. powoduje wyrównanie temperatury wody w całym zbiorniku. Intensywność przepływu wody przez filtr powinna być dostosowana do wymagań utrzymywanych ryb i roślin. Warto jednak pamiętać, ze wydajność filtra jest wystarczająca, gdy jest w nim świeży wkład filtrujący. Przepływ wody przez zanieczyszczony filtr zmniejsza się nawet o polowe.

Cenne bakterie denitryfikacyjne powinny móc działać bez ingerencji akwarysty, a nie czyszczony filtr jest właśnie dla nich idealnym siedliskiem. Czyszczenie filtra jest wiec czynnością zbędna lub wręcz szkodliwa.

Każdy filtr po krótszym lub dłuższym czasie  zostanie zasiedlony przez bakterie denitryfikacyjne i będzie oczyszczać wodę także biologicznie, i to bez pomocy akwarysty. Ważne jest jednak, aby w miejscu osiedlania się bakterii panowały optymalne dla nich warunki. Jednym ze sposobów ich uzyskania jest i czyszczenie go tylko w ostateczności. Pomoże przy tym wstępne filtrowanie wody przez warstwę zatrzymująca większość osadów. Należy tu podkreślić, że dla prawidłowego biologicznego oczyszczania wody w filtrze ważne jest zabezpieczenie wkładu przed osadzaniem się w nim wszelkich nieczystości.

Powinny one zatrzymywać się na warstwie wstępnie filtrującej, która można dość często i regularnie czyścić. Mam tu na myśli zakładana na rurę ssącą gąbkę, która będzie stanowić prefiltr. Główna cześć filtra, spełniająca funkcje oczyszczalni biologicznej, powinna być czyszczona jak najrzadziej i mięć jak największą powierzchnie, aby bakterie denitryfikacyjne znalazły w niej dobre warunki do rozwoju. Osoby, które co tydzień czyszczą filtry w akwariach, maja kłopoty ze zbyt wysoka zawartością azotynów  w wodzie, gdyż proces denitryfikacji w ich filtrach nie może przebiegać prawidłowo. Z kolei akwaryści nie czyszczący filtrów w akwariach maja kłopot ze zbyt dużą zawartością azotanów, które przez długi czas gromadzą się w ich akwariach wskutek wydajnej pracy bakterii denitryfikacyjnych, rozkładających duże ilości produktów przemiany materii ryb.

Rodzaje filtrów:

Ogólnie rozróżnia się filtry wewnętrzne (mechaniczne)  i  zewnętrzne (biologiczne).

1) Filtry wewnętrzne mocuje się wewnątrz akwarium. Charakteryzują się one dość silnym przepływem wody i służą najczęściej  do jej natleniania, a przede wszystkim do usuwania drobnych zanieczyszczeń, np. resztek pokarmów, odchodów rybich, niewielkich resztek obumarłych części roślin. Jako wkładów najczęsciej stosuje się w nich różnego rodzaju gąbek. Ich wadą jest zwykle to, że zajmują sporo miejsca wewnątrz akwarium, w związku z czym wymagają maskowania lub szpecą wnętrze zbiornika. Poza tym czasami trudno jest wyjąć brudny filtr ze zbiornika nie zanieczyszczając wody, nie mocząc się i nie niepokojąc ryb.

2) Filtry zewnętrzne mogą by zamknięte lub otwarte. Zamknięte, czyli tzw. filtry kubełkowe są bardzo wygodne w  użyciu i mogą być ukryte pod, obok lub za akwarium. Pełnią one rolę filtra biologicznego. Mają one za zadanie biologicznego usuwania szkodliwych związków azotu i przyczyniają się do stabilizacji środowiska w akwarium za sprawą umieszczonych wewnątrz wkładów najczęściej ceramicznych, na których osiedlają się bakterie. Filtry takie są bardzo wygodne w użyciu. Podłącza się do nich przewody doprowadzające i odprowadzające wodę. Zaopatrzone są one najczęściej w zawory odcinające dopływ wody do filtra co umożliwia bezproblemowe okresowe ich czyszczenie. Jeśli zachodzi oczywiście taka konieczność.  W obecnych czasach w filtrach producenci postarali się, aby można była w nich umieszczać różnego rodzaju wkłady filtrujące do czego służą zazwyczaj umieszczane wewnątrz filtra  koszyki.

Otwarte filtry zewnętrzne są otwarte od góry i usytuowane zazwyczaj pod akwarium. Są to tak zwane sumpy. Są to zazwyczaj duże pojemniki szklane, niejednokrotnie akwaria. Posiadają  one przegrody,  w których umieszczane są różnego rodzaju wkłady filtrujące. Przepływ wody jest grawitacyjny, a z filtra woda wraca do akwarium dzięki pracy wydajnej pompy. Zaletą takiego filtra może być to, że można w nim również umieścić grzałkę co ma wpływ na wygląd zbiornika głownego. "Wadą" takich filtrów są  ich spore rozmiary i związana z tym trudności  ukrycia ich przed  wzrokiem obserwatora, ale ich zaleta jest łatwość czyszczenia.

Filtr pod żwirowy stanowi prosty system. Warstwa żwiru lub piasku na dnie akwarium działa jak filtr. Przenikająca w głąb podłoża woda niesie tlen, umożliwiający rozwój bakterii rozkładających substancje wydalane przez ryby i tworząc dobra cyrkulacje do natleniania korzeni roślin. W filtrze tym o odwrotnym kierunku przepływu woda zasysana jest przez pompkę i tłoczona z powrotem do akwarium od dołu przez warstwę żwiru.

Innym bardzo przydatnym jest filtr odwróconej osmozy, tzw. RO (revers osmozis),  które montowane są do instalacji wodociągowej w mieszkaniu. Nie jest on niezbędnym wyposażeniem zaplecza technicznego akwarysty, ale czasami koniecznym w przypadku gdy z kranu leci "płynna skała". Należy jednak pamiętać, że woda taka nie jest zbyt dobra ryb i roślin i dlatego trzeba ją wzbogacić jeszcze w odpowiednie minerały.

Małe filtry wewnętrzne napędzane pompką akwarystyczną (brzęczykiem) są bardzo cenione przez posiadaczy niewielkich akwariów, tzw. kotników lub w akwariach tarliskowych . Najczęściej materiałem filtracyjnym jest gąbka.

Wkłady filtrujące:

W celu zatrzymania większych zanieczyszczeń przed warstwa wstępnego filtrowania stosuje się wkłady z waty perlonowej i gęstej gąbki, które można nabyć w większości sklepów zoologicznych. Nie należy używać gąbek nie przeznaczonych do celów akwarystycznych. Odpowiednie są kruszywa wulkaniczne, ceramiczne granulaty i gotowe wkłady ceramiczne w rożnym kształcie.

Specjalne wkłady filtrujące torf i węgiel aktywowany. Są to wkłady filtrujące o szczególnych funkcjach. Od razu jednak trzeba zaznaczyć, ze jednoczesne filtrowanie wody przez torf i węgiel aktywowany jest nonsensem. Węgiel aktywowany pochłania bowiem substancje, które torf uwalnia do filtrowanej wody.

Węgiel aktywowany jest wkładem filtrującym , który absorbuje z wody wielkocząsteczkowe związki,  do których zalicza się np. pozostałości leków po terapii chorób ryb w akwarium; ich resztki trzeba usunąć z wody. Węgiel absorbuje także różne cenne substancje, np. związki humusowe, koloidy i substancje odżywcze dla roślin, zarówno naturalne, jak i sztuczne, czasem wprowadzane do wody przez akwarystę. Dlatego w akwarium słodkowodnym nie powinno się długo filtrować wody przez węgiel aktywowany. Należy go traktować jako awaryjny składnik filtra, służący do usuwania z wody niepożądanych substancji.

W hodowli ryb wymagających miękkiej (do których zalicza się dyskowce) wody niezbędny jest torf. Torf zmiękcza wodę i wprowadza do niej cenne związki humusowe, hamujące rozwój bakterii, co sprzyja rozmnażaniu ryb i ich lepszemu samopoczuciu.

Wartość pH wody trzeba jednak częściej kontrolować. Miękka woda może bowiem bardzo łatwo ulec nadmiernemu zakwaszeniu. W sklepach zoologicznych są oferowane różne rodzaje torfu. Można także stosować zwykły gruboziarnisty torf pochodzący z torfowisk dostępny w sklepach ogrodniczych, ale nie powinien on zawierać żadnych domieszek, np.nawozów.     Jakkolwiek jednak filtr wygląda i jak jest wydajny, nigdy nie zastąpi regularnej częściowej wymiany wody.

I na koniec jeszcze kilka, moim zdaniem, bardzo ważnych uwag dotyczących filtrów.

Dobrze działający filtr, zwłaszcza biologiczny, jest najlepszym sposobem na różnego rodzaju zmętnienia wywołane przez glony, bakterie, pierwotniaki. Dlatego bardzo ważną rzeczą jest, aby wkłady w filtrze miały dużą powierzchnię filtracyjną, na którym osiedlają się bakterie. Z tego powodu każdy właściciel akwarium powinien zadbać, aby nie zostały one zniszczone przez niego w trakcie na przykład okresowego czyszczenia filtra.

Czyszczenie takie powinno odbywać sie zawsze w wodzie, która została odlana z akwarium w czasie wykonywania podmiany wody.

Innym powodem wyniszczenia bakterii może być również brak przepływu wody w filtrze spowodowane wyłączaniem go na noc przez akwarystę lubiącego ciszę (choć dzisiaj filtry są o wiele bardziej ciche niż np. brzęczyk) lub po prostu przerwą w dopływie energii elektrycznej, którą to niejednokrotnie wyłącza zakład energetyczny nawet na kilka godzin. Po takim "przestoju" filtra nie należy uruchamiać, gdyż woda z niego wypływająca może być niebezpieczna dla żywych organizmów pływających w akwarium.

Dlatego też należy filtr dokładnie wymyć, a następnie ponownie zaszczepić bakteriami.

Można także dodać do akwarium sporej ilości wody ze stabilnego akwarium.

Źródło: http://bobidark.republika.pl/